ÕÝÍå ÇÕáی

ÏÑÈÇÑå äÔÑیå

ÓÑÏÈیÑÇä ãÌáå

�Ñæå ãÔÇæÑÇä

Ïی�Ñ äÓÎå åÇی ãÌáå

ÇÑÊÈÇØ ÈÇ ãÇ

�˜یÏå åÇی Çä�áیÓی

(English Abstracts)

ÂÎÑیä äÓÎå

ÂÑÔیæ

ãÚÑÝی æ äÞÏ ˜ÊÇÈ

ÏÑÎæÇÓÊ ÇÑÓÇá ãÞÇáå

ÑÇåäãÇی ä�ÇÑÔ ãÞÇáå

ÝÑã ÇÑÒیÇÈی ãÞÇáÇÊ

äÓÎå åÇی ÂیäÏå

�یæäÏåÇی ãÑÊÈØ

ÌÓÊÌæ ÏÑ ÓÇیÊ
 

مقاله شماره 3

فردگرائي جديد و تلفن همراه: تكنولو‍ژي فردگرائي و هويت
سعيد رضا عاملي
دانشگاه تهران

برای بسياري از نسل جوان، ارتباط موبايلي، "خط ارتباطي زندگي" محسوب مي شود.
(والسکي، 2003:449، به نقل از اوکسمن و روتينن، 2001).
براي نسل جوان، زندگي بدون موبايل غير قابل تصور است و به نوعي موبايل "ادامه دست"
محسوب مي شود. (آميت شوكلا ، 2005)

چكيده

 موبايل نه صرفا بعنوان يك تكنولوژي جديد مخابراتي، بلكه به عنوان يك صنعت همه رسانه اي فرد مورد توجه مطالعات فرهنگي قرار مي گيرد. فردگرائي پديده اي است كه محصول تحولات مربوط به حوزه فهم، تجربه اجتماعي و توسعه تكنولوژي هاي ارتباطي است كه ابزار مند شدن آن با موبايل، وجوه جديدي از فهم فرديت را بازتوليد كرده است. اين سئوال جدي مطرح است كه آيا تا كنون تجربه فردي و در عين حال تجربه هاي اجتماعي فرد با "تكنولوژي فردي"، ابزارمند شده است يا خير؟ به نظر مي رسد همه صنايع ارتباطي قبلي ضمن فردي بودن، به حوزه فردي فرد استقلال نمي بخشيده و بستر توسعه فردي را فراهم نمي كرده است. موبايل مهمترين تكنولوژي فردي است كه ضمن ايجاد "خلوت مستقل فردي" رابطه اجتماعي فرد را در يك بستر شبكه اي معنا دار كرده است و مي توان از آن تعبير به "تكنولوژي همه رسانه اي فردي" نمود.در اين مقاله ابتداء نگاه مفهومي و نظري خواهيم داشت به جنبه هاي فردي و هويتي موبايل و سپس با نگاه به عناصر توسعه فردي موبايل به تحليل مطالعه موردي كه نگارنده در خصوص ارتباط موبايل با هويت فردي و زندگي روزمره داشته است، پرداخته خواهد شد. در بخش دوم مقاله ابعاد كمي مطالعه منعكس مي شود و در بخش سوم نتايج كيفي تحيق در قالب جنبه هاي شخصي و خصوصي موبايل مورد بحث قرار خواهد گرفت.

واژه هاي كليدي: تلفن همراه، فرديت، هويت فردي. زندگي روزمره، اس ام اس، تكنولوژي فردي، دسترسي فوري و فرهنگ فوري، حوزه خصوصي زندگي.
 

مقدمه

فردگرائي پديده اي است كه محصول تحولات مربوط به حوزه فهم، تجربه اجتماعي و توسعه تكنولوژي هاي ارتباطي است. اين سئوال جدي مطرح است كه آيا تا كنون تجربه فردي و در عين حال تجربه هاي اجتماعي فرد با "تكنولوژي فردي"، ابزارمند شده است يا خير؟ به نظر مي رسد همه صنايع ارتباطي قبلي ضمن فردي بودن، به حوزه فردي فرد استقلال نمي بخشيده و بستر توسعه فردي را فراهم نمي كرده است. موبايل مهمترين تكنولوژي فردي است كه ضمن ايجاد "خلوت مستقل فردي" رابطه اجتماعي فرد را در يك بستر شبكه اي معنا دار كرده است. موبايل بعنوان وسيله ارتباطي مطرح است كه ظرفيت هاي رو به توسعه آن، اين ابزار ارتباطي را تبديل به ظرفيت كامپيوتري و چند رسانه اي كرده است. با اين نگاه، تلفن همراه "تكنولو‍ژي فردي" محسوب مي شود كه حوزه استقلال جديدي از "فرد گرائي" را منعكس مي كند. اين فردگرائي لزوما با "خود خواهي" باز تعريف نمي شود، بلكه لايه "انتخابگري فردي" را منعكس مي كند كه بصورت ابزارمند حوزه مستقل تري را براي فرد فراهم كرده است. در اين روند، موبايل توسعه كامپيوتر و اينترنت محسوب مي شود كه ظرفيت دجيتالي را فراهم آورده است كه "انعطاف گسترده اي" را براي فرد بوجود آورده است. اين توسعه تابع توسعه هاي دجيتالي با منطق رياضي است كه تركيب، تقسيم، ضرب و منها شدن را امكان پذير مي كند. در اين روند داده ها اعم ازمتن، قابليت هر نوع تغيير و تركيب را پيدا مي كنند.
نظام برنامه اي تلفن همراه، قابليت هاي متنوع چند رسانه اي و ظرفيت هايي مثل صدابرداري، فيلمبرداري و عكاسي و علاوه بر آن اتصال به اينترنت و انطباق پذيري برنامه هاي كامپيوتري را پيدا كرده است. اگر عناصر مادي نيازهاي فردي را در يك تعامل اجتماعي، عناصري مثل لباس،‌ وسيله حمل و نقل و "وسايل شخصي" زندگي فرد بدانيم، تلفن همراه نيز بر نياز هاي فردي اجتماعي فرد اضافه شده است. موبايل يك رنگ محسوب مي شود كه شاخص "ابراز فردي " نيز شده است. وقتي شما زنگ خاص را به شماره خاص وصل مي كنيد،‌ ايجاد يك رنگ هويتي براي تماسهاي خود مي كنيد و در واقع زنگ خاص موبايل "نمايندگي" مي كند يك معناي اجتماعي را كه با خود كدهاي هويتي را به همراه دارد. همانطور كه منتظر قائم (1382) در سنخ شناسي راديو و دوران معاصر طرح مي كند، تكنولوژي ارتباطات و اطلاعات، حوزه تحولات ارتباطي و اجتماعي را توسعه بخشيده و قلمروهاي گسترده اي مثل محله، شهر، كشور و منطقه را به همه جهان توسعه بخشيده است. لذا "سايت قدرت ارتباطي" يك عرصه جهاني پيدا كرده است. از اين منظر تلفن همراه يعني فرد در همه حال، پيوند خورده با جهان.
موبايل يك سيستم ارتباطي بدون سيم است كه امكان دسترسي را در شرايط متفاوت و جغرافياي متفاوت فراهم مي كند. بر اين اساس، تلفن همراه نماد "ارتباط همه جا حاضر" است. اين خصيصه موبايل را به مفهوم "جامعه مجازي فراگير" نزديك مي كند. از طرف ديگر تلفن همراه بعنوان يک تکنولوژي کاريزماتيک در مقايسه با تکنولوژي هاي موبايل ديگر مثل کامپيوتر هاي لپ تاپ و تلفن ماشين، تجسم فرهنگي پيدا کرده است و بصورت گسترده اي وارد مسير زندگي اجتماعي شده است (فورچونيتي ، 2001). تلفن همراه از قابليت مردمي بودن، فراگير بودن و کثرت کاربران برخوردار است. تلفن همراه يك صنعت ارتباطي چند رسانه اي است كه به نوعي بازگشت به سنت ارتباطي اوليه يعني تلفن هاي بي سيم كه آغاز صنعت ارتباطي است، محسوب مي شود. اين صنعت ارتباطي و چند رسانه اي، همچون اجداد خود يعني تلفن هاي ثابت مهمترين صنعت تعاملي ارتباطي است که هر دو طرف ارتباط يعني فرستنده و گيرنده پيام فعال هستند و بصورت همزمان همچون حضور رو در ايجاد تعامل مي كنند و در اين روند تفاوت بين فرستنده و گيرنده را از بين مي برند. در روند پيشرفت موبايل، موبايل کامپيوتر ها يك نقطه عطف محسوب مي شوند كه به لحاظ فني يک کاربرد پيشرفته از نظامهاي کامپيوتري قابل حرکت است که در عين حال که ظرفيت روابط شبکه اي ارتباطي را فراهم مي كند، از ظرفيت هاي "نظام فراگير کامپيوتري " نيز برخوردار است (ين و همکاران، 1997). روند تحولات رسانه اي و دو فضائي شدن جهان، ضرورت تحول معرفتي در فهم مقوله هاي اجتماعي را به بقول عبداللهيان (1384) ضرورت مي بخشد. از همين منظر مطالعات مربوط به موبايل و فرهنگ و يا اجتماعي شدن، ساز و كار متفاوتي را نياز دارد.
پالن، سالزمن و يونگ (2001) طي مطالعه کيفي روي فرايند اجتماعي شدن موبايل در زندگي روزمره مطالعه کردند. در اين مطالعه 6 هفته اول استفاده از موبايل 19 نفر مورد توجه قرار گرفت. اين مطالعه نشان مي دهد که فرد از يک نقطه مبهم و استفاده گسترده به مرحله استفاده بهينه و مشخص منتقل مي شود. بطور کلي مي توان گفت استفاده از موبايل يک امر فردي است که شديدا تحت تاثير عوامل و فرايندهاي اجتماعي است. اين مطالعه نشان مي دهد که روندي رو به تغييري در نهادينه شدن موبايل در روند اجتماعي شدن آن در زندگي فردي کاربر دارد. در دسترس بودن دائمي، مزاحمت ها و يا دردسرهاي و يا برنامه هاي ناخواسته زيادي را به فرد تحميل مي کند. خاموش کردن موبايل نيز مي تواند منشاء خستگي، انتظار و يا تنش هاي روحي طالب تماس واقع شود و به نوعي موجب تضعيف کارآمدي فرد شود.
لذت گرائي، ميدان ديد داشتن و روشنگري، خصيصه هاي نسل جوان در تعامل با تلفن همراه تشخيص داده شده است (ويلسکا ، 2003). استفاده از موبايل در ميان جوانان و نوجوانان بعنوان ابزار سرگرمي و ارتباطات بين گروهي و توسعه فضاهاي "همزمان دوستي" امر فراگيري است كه صنعت جديدي را به حوزه سرگرمي ها اضافه كرده است. در کشور فنلند در سال 1994، 30درصد نسل جوان بين 16تا24 سال تلفن همراه داشته اند و طي مدت کوتاه يعني سال 1998 اين ميزان به 90 درصد افزايش پيدا کرد. از آن تاريخ ميزان مصرف بصورت پيوسته افزايش پيدا کرد و سن مصرف را کاهش داد. در سال 2001 يک سوم بچه هاي 7 تا 10 سال صاحب موبايل بودند و 70 درصد آنها اجازه استفاده از موبايل بصورت معمول را داشته اند (ويلسکا، 2003:444).
به مرور موبايل از يك وسيله ارتباط صرف به يك ابزار چند منظوره شخصي توسعه پيدا كرده است. مطالعات ويلسکا (2003) نشان مي دهد که بطور ميانگين جوانها در روز 6 تا 8 تلفن و به همين تعداد پيام تبادل مي کنند. 93% افراد از تقويم، زنگ ساعت و ماشين حساب موبايل استفاده مي کنند. و بطور متوسط 79% جوانها از زنگ جديد و لوگو جديد استفاده مي کنند. کارکرد هاي جديد موبايل محل توجه نسل جوان هست و به همين دليل شرکت هاي تجاري روي کارکردهاي جديد موبايل تاکيد مي کنند.
موبايل ظرفيت ابزاري شده است براي "تعاملات جمعي همزمان" كه فرد را با افراد و موسسات و از طرفي با علائق مختلف اعم از امور تفريحي و سرگرمي ها و همچنين مسائل جدي كاري و حتي پيوند هاي جماعتي و ديني مرتبط مي سازد. امروز مراكز ديني هم در عالم مسيحيت و هم در عالم اسلام از ظرفيت هاي موبايل براي پيوند روزمره فردي با كاربران موبايل استفاده مي كنند. كاتوليك ها با اعلام علاقه به دريافت پيام هاي معنوي، بصورت روزانه "پيام هاي معنوي دريافت مي كنند. مثلا در ايرلند با تماس با شماره 53141 اين امكان فراهم مي شود كه 10 دقيقه پيام هاي مذهبي را به صورت صوتي گوش دهند. در تايوان، از تصوير مذهبي براي صفحه اصلي موبايل گرفته تا صداي زنگ موبايل و پيام هاي ديني ظرفيت سازي شده است و يا مسلمانان در سراسر جهان با استفاده از موبايل اف7100 كه توسط كمپاني ال جي كره جنوبي طراحي شده، امكان اعلام اوقات نمازه براي 500 شهر جهان فراهم شده است.
ديني شدن موبايل به قلمروهاي ديگر نيز توسعه پيدا كرده است. جهت قبله و امكان پرداخت صدقات و كمك هاي مالي مثل خمس و زكات توسط موبايل فراهم شده است. مثلا صدقه روزانه كه توسط موبايل صورت مي گيرد و روي قبض موبايل منعكس مي شود (اكونوميست، 10 مارچ 2005). پخش اذان نماز كه قابل انطباق با اكثر كشورهاي جهان هست، نيز كاركردهايي را در موبايل هاي جديد بوجود آورده است كه اين تكنولو‍ژي را ضمن اجتماعي بودن، فرهنگي بودن، اقتصادي بودن، تبديل به يك "صنعت ديني" نيز نموده است. در واقع با وصل شدن كامپيوتر و كامپيوتري شدن موبايل، موبايل بعنوان يك "صنعت كامپيوتري برتر" مطرح شد كه ضمن برخورداري از همه قابليت هاي كامپيوتر، از امكاناتي مثل عكاسي، فيلمبرداري و ضبط صوت برخوردار است و در عين حال همه امكانات مورد نياز حرفه اي و در عين حال انواع سرگرمي هاي شخصي را براي كاربر فراهم مي آورد. اين ظرفيت در سيستم هاي "منشي شخصي دجيتالي " در يك ظرفيت آسان و خود راهبر طراحي شده است.
در اين مقاله ابتداء نگاه مفهومي و نظري خواهيم داشت به جنبه هاي فردي و هويتي موبايل و سپس با نگاه به عناصر توسعه فردي موبايل به تحليل مطالعه موردي كه نگارنده در خصوص ارتباط موبايل با هويت فردي و زندگي روزمره داشته است، پرداخته خواهد شد. در بخش دوم مقاله ابعاد كمي مطالعه منعكس مي شود و در بخش سوم نتايج كيفي تحيق در قالب جنبه هاي شخصي و خصوصي موبايل مورد بحث قرار خواهد گرفت.

  1. موبايل، هويت فردي و فردگرايي

هويت فردي، منعكس كننده تلقي است كه فرد از خود و ديگري از او دارد. چگونگي خود و يا فرد، در ارتباط معنا داري با ذهنيت و عينيت هاي فردي است. تلقي فرد از زندگي و انتظارات او از "نقش اجتماعي" و "حوزه فردي" همراه با نوع ارتباطي كه با ديگران در مسير زندگي برقرار مي كند حوزه فردي او را شكل مي دهد. فردگرائي اشاره به يك حوزه ترجيحي دارد كه "جهان فعال و ارزشي" فرد را تشكيل مي دهد. وجه منفي فرد گرائي "خود خواهي " و يا "خود مركزي " است كه موجب بي توجهي فرد به مسائل و مشكلات ديگران مي شود. وجه مثبت آن عدم دخالت در حوزه فردي ديگران و توجه به "امر شخصي" خود است. از طرفي فرد گرائي، اشاره به "جهان مستقل فرد" و انتخاب هاي مستقل و فراجمعي و يا شكسته شدن نظام "هنجار اجتماعي" در يك جامعه است. به تعبير اليوت و مارگارات تاچر در زمان نخست وزيري خود جمله معروفي را طرح كرد كه منعكس كننده جامعه آنروز غرب و توسعه آن به ساير جوامع در جهان جديد بود. او گفت جامعه جديد، چيزي نيست مگر "افراد" و "خانواده ". به عبارتي هويت جمعي اجتماعي را مورد سئوال قرار داد (اليوت و لمرت ، 2006). از نظر اليوت و لمرت، فرد گرائي در اين معنا، يك نوع فاصله گرفتن از توده ها و يا "رفتار توده اي" است. عوامل ساختاري مثل توسعه انتخاب هاي فردي، از بين رفتن حوزه استقلال بومي، وصل شدن به جهان ها و فرهنگ هاي متكثر،‌ جامعه يكپارچه قديم را كه با نظام هنجاري جمعي فهميده مي شد، به تكثر فردي با پيوندهاي حرفه اي، دوستي و خانوادگي تبديل كرده است كه براي درك آن بايد فرد را كانون توجه قرار داد ( همان منبع، ص 10).
از نگاه انتوني اليوت (2005) در كتاب "مفاهيم خود"، خود از يك ماهيت منعطف، شكننده، تجزيه پذير و غير مركزي برخوردار است. بر همين مبنا، خود مفهومي است كه در جامعه پيچيده جديد، موضوع "پراكندگي" و چند رگه اي شدن هويتي و حوزه مستقل اجتماعي، شده است. از همين منظر است كه تحليل "فرد" در روندي هاي جديد لذت گرائي، جداي از حلقه هاي "هنجاري خانوادگي، خويشاوندي و دوستي"، قابل فهم مي باشد. روشن است كه فرد به تنهائي هويت و "خوديت" خود را نمي سازد، بلكه "تكنولوژي" و نوع تعامل با "ديگري" است كه در مسير "زندگي روز مره" هويت و خود را مي سازد. "جبرهاي اجتماعي" و "جبرهاي تكنولو‍ژيك" در اين روند نقش مهمي را ايفاء مي كنند. از اين منظر، موبايل هم بعنوان يك ابزار ارتباطي و هم بعنوان يك ابزار رسانه اي و بعنوان يك نقش اجتماعي كه در واقع "امكان دسترسي لحظه اي" را فراهم مي آورد، قابل مطالعه است. به تعبير وثوقي، ميرزايي و رحماني (1384) در اين روند فرد خود يك هدف غايي و مهم است.
موبايل يکي از فردي ترين ابزار زندگي امروز است که امکان "خود اظهاري هويتي " را فراهم مي آورد. وقتي فرد از خانه خارج مي شود، کليد منزل، کيف پول و موبايل را با خود همراه مي کند. ابزاري است که قابليت انعطافي ارتباطات را فراهم کرده است. 1) امکان ارتباط دو سويه يا چند سويه دائمي، 2) قابل برنامه ريزي بودن ارتباطات، 3) انتخابي بودن پذيرش ارتباطات، 4) انتخابي بودن در دسترس بودن و در دسترس نبودن، 5) استقاده هاي چند منظوره رسانه اي، گوش دادن به راديو، موسيقي و تماشاي تلويزيون و ورود به جهان مجازي اينترنت. اين قابليت ها، خصلت هاي است که کانوني بودن فرد و خواسته هاي فرد را معنا مي بخشد. عرصه هاي ديگري که انتخاب فرد و هويت فردي را در تعامل با موبايل تجسم مي بخشد 1) انتخابي بودن زنگ موبايل، 2) انتخابي بودن تصوير يا جعبه تصويري آن، 3) انتخابي بودن دستگاه و جلد موبايل و حتي نوع ارتباط با دستگاه از طريق گوشيهاي با سيم يا بدون سيم که نمادهاي هويتي از تشخص و يا ويژگي هاي فردي را منعکس مي کند.
بايد توجه داشت که موبايل فضا و حس واقعي تري را در ارتباطات انساني در مقايسه با ساير وسايل ارتباط جمعي فراهم آورده است. فرد بدون سناريو در تعاملي زنده با فرد يا افراد ديگر قرار مي گيرد. اين تعامل در سطح يک ارتباط صوتي تمام نمي شود، بلکه از خصلت ارتباط صوتي و تصويري و در عين حال ارتباط همراه با رويت تصوير و يا ارتباط از طريق نامه الکترونيک و يا ارسال صدا و تصوير بصورت پيام نيز برخوردار است. مثلا در قلمرو ديني اين ارتباط، کليساي يکشنبه را و يا مسجد جمعه و اوقات نماز را به يک ارتباط گسترده تر با واسطه موبايل تبديل کرده است. کاتوليک ها مي توانند با ورود به فضايي خاص "پيام معنوي روزانه" را از "پاپ" دريافت کنند. در ايرلند با شماره خاصي (53141)، کاربران موبايل وارد فضاي معنوي مي شوند. عيسويان ايرلندي نيز بخش خدماتي را به نام "تماس مقدس" طراحي کرده اند که فرد بصورت روزانه از طريق موبايل هاي تيز هوش، وارد فضاي معنوي مي شود و بصورت انتخابي در زماني 10 دقيقه اي گوش دل به پيام هاي و قطعات مقدس مي دهد. تقدس حتي به خود ابزار منتقل شده است و در موبايل هاي تيز هوش جديد، قطب نمائي تعبيه شده است که امکان يافتن جهت خانه خدا را فراهم مي کند (اکونوميست، ارتباط معنوي، 10 مارچ 2005).
كلمه "فرد گرائي" در قرن نوزدهم توسط توكويل تعريف شد. او فرد گرائي را منعكس كننده، پديده منزوي شدن فرد در جامعه آمريكائي قرن نوزدهم مي دانست (كواتس ،2006). با اين نگاه فرد گرائي محصول "قدرت گرفتن هويت جمعي" است. اندريس بوس (2000:1) ريشه شكل گيري فرد گرائي را به تحولات برخواسته از "نهصت هاي ديني" در قالب اخلاق پروتستان مي داند. آنتوني گيدنر (2001:61) فردگرائي جديد را محصول جهاني شدن و در واقع تحولات ناشي از صنعت ارتباطات مي داند. از نظر او "فردگرائي" در دوره جديد در مقايسه با كل گذشته تاريخ، ابزارمندتر شده است. در فضاي جديد، از نظر گيدنر، هنجارهاي جمعي و "كدهاي اجتماعي" منبع هويت فردي نيست، بلكه فرد در تعامل با فضاها و هنجارهاي خارج از محيط خود قراردارد.
جهاني شدن به معناي جديد آن، ظرفيت فردگرائي را توسعه بخشيده است، محدوده هاي جغرافيائي ارتباطات را از بين برده، محدوديت هاي انگيزه اي فرد را كه در كانون "اقليم فرهنگي محلي" تعريف مي شده، به "اقليم هاي فرهنگي فرامحلي" توسعه داده است. انتخاب هاي فردي را "تنوع"‌و "تكثر" بخشيده، نگاه فرامحلي را را در ظرفيت هاي "محلي گرائي"، "جهاني گرائي" و محلي-جهاني گرائي" تنوع و توسعه بخشيده است. تكثر، تنوع، توسعه و انعطاف فضاي جديد و بي معنا شدن "دور" و "نزديك" و از همه مهمتر شكل گيري جهان موازي جديد در كنار جهان شناخته شده قديم يعني دو فضائي شدن جهان (عاملي، 1382، 1383) فرديت و فردگرائي را "لايه اي" و به صورت همزمان متكثر كرده است.
اگر بتوانيم لايه هاي مختلف فرد و فرديت را تعريف كنيم، فهم فضاي تعاملي امروز آسان مي شود. لذا قبل از تحليل لايه هاي فرد و فرديت لازم است تفاوت فرد و فرديت را توضيح دهيم تا از اين زوايه تفاوت بين شكل و محتوا برجسته شود. فرد يا شخص، اشاره به واحد انساني يا حتي حيواني دارد كه يك فرد زا از ديگري جدا مي كند و به نوعي منعكس كننده شكل و قالب است. فرديت منعكس كننده معنا، شخصيت و هويت فرد است كه "بر" و در "فرد" انعكاس مي يابد. بنا بر اين، فرد و فرديت به هم پيوسته و مرتبط با يكديگر هستند، اما فرد قالب را منعكس مي كند و فرديت "محتواي اين قالب" را بيان مي كند. به نظر مي رسد، پيوند موبايل و فرد، 5 لايه مهم را براي فرديت فرد بدنبال مي آورد:
1) توسعه فردي
2) توسعه نظام ارتباطات بين فردي
3) توسعه انتخاب ها و تغيير در نظام ارزشي و ترجيحي فرد
4) تغيير در پيوندها، دلبستگي هاي فردي و حوزه خصوصي زندگي
5) دسترسي فوري يا فرهنگ فوري
تلفن موبايل بعنوان "ابزار فردي" كه فرديت را ايزار مند مي كند و حوزه علائق فردي را تسهيل مي كند، مي تواند با لايه هاي مختلف فرديت پيوند معنا داري برقرار كند. در بخش بعدي مقاله ابتداء مطالعه موردي كه در خصوص تلفن همراه و زندگي روز مره با تاكيد بر فرد گرائي و تلفن همراه توسط نگارنده صورت گرفته معرفي مي شود و سپس با تاكيد بر پيامدهاي پنجگانه فردي تلفن همراه، به تحليل داده هاي كمي و كيفي اين مطالعه پرداخته خواهد شد.

2. مطالعه موردي در ايران: تلفن همراه بعنوان تكنولو‍ژي ارتباطي فردي

در اين قسمت، بخشي از پژوهش ميداني در خصوص موبايل،‌هويت و زندگي روزمره كه توسط نگارنده صورت گرفته منعكس مي شود. به همين منظور، پرسشنامه روي خط (آن لاين)، همراه با توزيع پرسشنامه در فضاي واقعي هر دو گروه را هم در فضاي واقعي و هم در فضاي مجازي با سئوال هاي مربوط به تلفن همراه، هويت و زندگي روزمره مورد سئوال قرار داد. در اين پرسشنامه هم در سئوال هاي بسته و هم در سئوال هاي باز، جنبه هاي فردي و هويتي پاسخگوها مورد بررسي قرار گرفت. به مدت 5 هفته پرسشنامه را در اختيار كاربران "هات ميل" و "ياهو" و همچنين از طريق وب لاگ ها بصورت نمونه گيري تصادفي،‌ افراد مختلف با خصوصيات متفاوت مورد سئوال قرار گرفتند. روش تحقيق تركيبي كمي و كيفي كه هم به تحليل اطلاعات آماري و هم به تحليل پاسخ هاي كيفي پاسخگوها توجه مي كند، مورد استفاده قرار گرفت. تحليل آماري بر فراواني داده ها و معنادار بودن آماري روابط بين متغير هاي تاكيد مي كند و اطلاعات كيفي كه از پرسشنامه هاي باز استخراج شده است، ابعاد عميق تري از نظر پاسخگوها را منعكس مي كند و لزوما ديدگاه پاسخگوها را در چهارچوب پاسخ هاي تعين شده توسط محقق قرار نمي دهد. روش تركيبي در مطالعات زيادي توسط نگارنده اين مقاله (عاملي، 2002، عاملي و همكاران، 2004الف، 2004ب، 2005 و 2006) مورد استفاده قرار گرفته است و در اين تجربه، نتايج معنا دار و عميقي از اين تجربه انعكاس پيدا كرده است. در اين بخش لايه هاي مختلف فرديت را كه در عرصه تحولات تكنولوژيك و خصوصا با آمدن "تكنولوژي فردي موبايل" كه هم حلقه مستقل فردي را فراهم آورده است و هم فرد را از همه گذشته تاريخ متصل تر و مرتبط تر با ديگري قرار داده است مورد توجه قرار گرفته است. پنج عنصري را كه در بخش قبل، بعنوان لايه هاي مختلف فرديت در پرتو "فردگرايي" جديد منعكس شد، مورد آزومون قرار مي گيرد.

1-2 توسعه هاي فردي در پرتو موبايل
در درجه اول بايد توجه داشت كه عليرغم ظرفيتهاي گسترده اي كه موبايل در قلمروهاي مختلف پزشكي، حرفه اي، رسانه اي، ديني و سرگرمي ها دارد، دو ظرفيت مهم تلفن همراه يعني تماس تلفني و ارسال و دريافت "پيام متني" و همچنين "پيام صوتي" و "پيام تصويري" استفاده غالب و شايع آن مي باشد. اين دو قابليت، ظرفيت هاي فردي را توسعه مي بخشند و همچنين حوزه خصوصي فرد را توسعه مي دهند. نمونه اين تحقيق نشان مي دهد بخش قابل توجهي از كاربران موبايل از قابليت پيام متني تلفن همراه استفاده مي كنند. همانطور كه در جدول 1 منعكس شده است، از ميان 700 پاسخگوي، 76 درصد از سيستم فعال ارسال پيام متني استفاده مي كنند. پيام متني چه در قالب "نوشته"، "صدا" و يا "تصوير" لايه عميق تري از انديشه انساني را منعكس مي كند و لزوما به معناي انعكاس "فرهنگ و انديشه فوري" نيست.

جدول 1: آيا سيستم اس ام اس تلفن همراه شما فعال هست؟
 

در سئوالي كه از پاسخگوها سئوال شده است كه ايا پيام هاي را كه به دلال محدوديت ها و يا محذور هاي اجتماعي بصورت چهره به چهره به ديگران منتقل نمي كنيد، از طريق پيامهاي متني، ارسال مي كنيد ياخير؟ بيش از 40 درصد گفته اند، بله و فقط 13% اعلام كرده اند كه تلفن همراه چنين نقش واسطه اي را ايفاء نمي كند. جمعيت قابل توجهي (46%) اظهار كرده اند كه براي آنها تفاوتي نمي كند. اين نشان مي دهد كه موبايل نقش مهمي در تغيير نظام هنجاري بين فردي دارد و به نوعي "محدوديت هاي هنجاري" را كاهش مي دهد. درصد قابل توجهي از كساني كه موبايل را ابزار ارسال پيام هاي خصوصي خاص مي دانند، جامعه دانشجويان (2/52%) هستند، كه اين نسبت در ميان كساني كه از تحصيلات دكترا (6/28%) و يا فوق ليسانس (5/30%) برخوردار هستند، كمتر است.

جدول 2: آيا شما پيام هايي را كه در ملاقات چهره به چهره، از بيان آن خجالت مي كشيد، توسط موبايل راحت تر ارسال مي كنيد؟

نكته قابل توجه اينكه به دليل گران بودن موبايل در ايران، طبقه كم درآمد جامعه امكان برخورداري
 از تلفن همراه را ندارند. جامعه آماري مورد مطالعه اين تحقيق نشان مي دهد، 88.4 درصد پاسخگوها خود را متعلق به طبقه متوسط دانسته اند و فقط 4.9 درصد از طبقه پائين بوده اند. البته بايد توجه
 داشت كه اكثريت بالايي از ايراني ها، عليرغم عدم برخورداري از درآمد كافي براي زندگي متوسط،
 خود را متعلق به "طبقه متوسط" جامعه مي دانند. اين مهم اشاره به قوي بودن حس حركت و تغيير
 وضعيت اجتماعي و "پيشرفت طلبي" و در عين حال فرار از واقعيت در جامعه ايراني است، يعني افراد
ترجيج مي دهند خود را بعنوان طبقه متوسط معرفي كنند تا طبقه پائين.

جدول 3: كساني به صورت فعال از اس ام اس استفاده مي كنند به تفكيك طبقه اجتماعي

همانطور كه قابل پيش بيني است، قابليتهاي اضافي تلفن همراه مثل استفاده از سيستم انتقال پيام آن، رابطه معناداري با طبقه اجتماعي دارد. اس ام اس تلفن همراه 83% كاربران طبقه بالا فعال است، در حاليكه اين نسبت در ميان طبقه متوسط 1/76% و در ميان طبقه پائين 7/64% مي باشد.
اين مطالعه نشان مي دهد كه رايج ترين استفاده متني از موبايل، متن هاي "جوك" مي باشد كه در صد استفاده از متن هاي جوك در ميان مردان (65.2%) بيشتر است، در مرحله بعد پيام هاي كاري قرار دارد. كلمات عاشقانه نيز در مرتبه سوم قرار گرفته است كه ارسال اينگونه پيام ها از ناحيه دختران رواج بيشتري دارد.
جوك منعكس كننده نوعي تعامل بين قدرت، فرهنگ و فرديت در جامعه مي باشد. جوك، به عنوان عامل قدرت و دشمني موضوع مطالعه فلاسفه اي همچون هابر و ارسطو و يا بعنوان تنش و خشونت، مورد توجه روانشناساني مثل فرويد (1984) بوده است. كولينسون (2002)، جوك را بعنوان بخش سطحي رفتار اجتماعي در درون سازمان اجتماعي مورد مطالعه قرار داده ومعتقد است، جوك نوعي مكانيسم مديريت و كنترل است. جوك در فضاي مجازي، در تعامل جدي با جوك در فضاي واقعي است. در بسياري از موارد نوعي فرايند اين هماني را منعكس مي كند و در واقع تكرار انتظارات و نگاه فرد به فرايند فرهنگي است. جوك در بسيار از موارد منعكس كننده جدي ترين پيام هاي اجتماعي است، در بسياري از موارد اقتدار فرد بر ديگران و يا تنش زدائي از روابط اجتماعي و يا نوعي تخليه روحي محسوب مي شود. با توجه به اين واقعيت كه وجه غالب پيام هاي تلفني، جوك مي باشد، لازم است تحليل محتواي جوك و خصوصا گفتمان هاي غالب بر جوك كه گفتماني جنسي است مورد مطالعه و تحليل دقيق قرار گيرد. خصوصا "راحت بودن" فضاي پيام متني تلفني در مقايسه با گفتگوي حضوري و يا تلفني، بستر انعكاس گسترده تر از "وجوه پنهان ذهني" را فراهم مي كند كه از همين منظر، تحليل عميق تر و دقيق از فرد،‌ فرديت و روابط متقابل اجتماعي را منعكس مي كند. در عين حال در تمامي امور فرهنگي، معاني سياسي رفتار اجتماعي، "معاني سياسي ذهن" را پنهان مي كند و در بسياري از موارد ظاهر و باطن فرهنگ يكي مي شود و در واقع ابعاد پنهان فرهنگ كم رنگ مي شود. نگاه ريموند ويليامز (1989) در تحليل جنبه هاي "معمولي فرهنگ" به كم رنگ شدن ابعاد پنهان توجه دارد. جوك هم ظرفيت يك رفتار سياسي پنهان را دارد كه پيام را "واژگونه" مي كند و خواسته هاي جدي اجتماعي را در قالب يك "شوخي" و "طنز" بيان مي كند و هم يك شوخي جهت تفريح و تفرج ذهن است كه ابعاد معمولي فرهنگ را منعكس مي كند. شوخي ديدن شوخي، طنز ديدن طنز، نگاه عادي به فرهنگ است، نگاهي است كه فرهنگ را در بسياري از موارد به جنبه هاي عادي ذهن و عمل اجتماعي مرتبط مي داند.

جدول 4: محتواي پيام هاي كوتاه شما، بصورت غالب در مورد چيست؟

جدول 5: نظر شما درمورد نقش موبايل در زندگي روزمره چيست؟

در مورد نقش موبايل در زندگي روزمره،‌ نيز ديدگاه ها، حكايت از جايگاه مهم اين "تكنولوژي در زندگي
 روزمره" مي كند. فقط 7/1 درصد پاسخگوها، موبايل را عامل خستگي بيشتر و از دست دادن انرژي
 دانسته اند. 8% پاسخگوها، ضمن اعتراف بر نقش موبايل در "حركت آسانتر اطلاعات" بر بعد "زحمت
 آفريني" آن تاكيد كرده اند. 26% پاسخگوها به نقش آسايش آفريني و آسان سازي زندگي و 59%
 ضمن تاكيد بر نقش "آسايش آفريني" موبايل بر بعد حرفه اي سازي روندهاي كار و زندگي به واسطه
 موبال تاكيد كرده اند. درصد كوچكي (7/4%) نيز معتقد به اين هستند كه موبايل تغيير جدي در زندگي بوجود نيآورده است.

2-2 موبايل و توسعه ارتباطات بين فردي

"آزادي" و "احساس آزادي" دو مفهوم به هم مرتبط ولي قابل تفكيك از يكديگر مي باشند. آزادي در يك كشور بستگي به فرصت ها و محدوديت هاي قانوني و عملي دولت ها دارد كه در قوانين مدني و نظام شهروندي پيش بيني شده و در عمل مورد توجه قرار مي گيرد. آزادي در معناي مصطلح خود به اشكال مختلف قدرت انتخاب ومشاركت افراد جامعه را در امور سياسي و زندگي روز مره توسعه مي بخشد. اما "احساس آزداي" يك پديده اجتماعي است كه در ذهن فرد انعكاس پيدا مي كند، بنابراين يك بعد شناختي، احساسي و در عين حال معرفتي نسبت به آزادي دارد.
احساس آزادي بر "آرامش اجتماعي"، "احساس امنيت" و كاهش "احساس ناستالژيك" نسبت به ساير جوامع، مي گذارد. آزادي و احساس آزادي در يك فرايند معكوس در ارتباط معنا داري با "فقر" و "احساس فقر" مي باشد. از اين منظر، تكنولوژي و قدرت و يا به تعبير ديگر، "تكنولوژي قدرت" كه امكان دسترسي به ساير فرهنگ ها و يا اساسا "دورافتاده ها" را فراهم مي آورد، اهميت جدي پيدا مي كند. در اين روند، دسترسي به تكنولوژي پيشرفته، خصوصا تكنولوژي هايي كه "دسترسي به اطلاعات و ديگران" را فراهم مي كند، از اهميت بسيار زيادي برخوردار است. تلفن همراه بعنوان تكنولوژي ارتباطي همه جا حاضر كه فرد را در همه ساعات روز و شب و در همه مكان ها در يك ارتباط متصل با "ديگران" قرار مي دهد، ابزاري براي "توسعه قدرت فرد"‌محسوب مي شود.
اگر چه تلفن همراه در ايران به ظرفيت هاي گسترده اطلاعاتي خود نرسيده است ولي با همين ظرفيت هاي محدود، فرد را وارد يك "فضاي متصل" به "ديگري" قرار داده است. ظرفيت هاي جامع اين "صنعت چند رسانه اي و ارتباطي فردي، كه مي توان از آن تعبير به "صنعت ارتباطي و چند رسانه اي و در عين حال كامپيوتر سيار فردي" كرد، امكانات همه رسانه ها اعم از راديو، تلويزيون، سينما، روزنامه، ضبط و پخش انواع صدا ها و همچنين همه امكانات كامپيوتري با نرم افزار هاي مختلف و از همه مهمتر اتصال به جهان مجازي اينترنت را در خود جمع كرده است. ولي در همين مرحله كه بخشي از ظرفيت هاي تلفن همراه در اختيار كاربران ايراني است، اين تحقيق نشان مي دهد كه احساس آزادي در ميان "موبايل داران" افزايش پيدا كرده است. از ميان 700 نفر پاسخگو، 44.6 درصد اظهار داشته اند كه تلفن همراه تاثير جدي در توسعه آزادي فردي داشته است. فقط 22.6 درصد اين ابزار تكنولوژيك را در فراهم آوردن آزادي بيشتر بي نقش مي دانند.

جدول شماره 6: آيا تلفن همراه نقش جدي در آزادي فردي شما داشته است؟

احساس متصل بودن به جهان، نيز تاثير جدي بر توسعه "احساس آزادي" در فرد و جامعه دارد. در واقع احساس انتخاب گر بودن،‌ نقش جدي در "ابراز شخصيتي" دارد. در پاسخ به اين سئوال كه آيا با داشتن تلفن همراه احساس "اتصال بيشتري به جهان پيرامون‌" خود دارد يا خير؟ نزديك به 70 درصد گفته اند، بله احساس اتصال بيشتري داريم و ما بقي گفته اند خير. اين در واقع همان معنائي استكه رابرتسون (1992) در جهانگرائي جديد كه برخواسته از جهاني شدن ارتباطات است بيان مي كند. جهان گرائي جديد حس درميان 6 ميليارد جمعيت جهان بودن را تقويت كردهاست كه اولين اثر اين حس، كاهش ناستالژياي دور افتادگي ازجهان است.

وابستگي به تكنولوژي و خستگي از از تكنولوژي دو احساس پاردوكسيكال است كه همواره با انسان همراه بوده است. وقتي تكنولوژي واسطه ارتباط با ديگران مي شود، سطح وابستگي را توسعه مي دهد وخستگي هاي متفاوتي از ارتباط صرف انسان با خود تكنولوژي را بدنبال دارد. در جدول 6 ملاحظه مي كنيد كه فقط 32% پاسخگوها اظهار داشته اند كه همراه داشتن و همراه نداشتن تلفن همراه براي آنها تفاوتي ندارد. اين در حاليستكه 43% پاسخگوها اظهار دشته اند كه در صورت جا گذاشتن تلفن همراه "احساس قطع ارتباط" و 15% ابراز داشته اند كه احساس گم گشتگي دارند. احساس قطع رابطه در ميان طبقه بالاي جامعه (6/42%) و طبقه متوسط (9/43%) از طبقه پائين (3/35%) جامعه بطور نسبي بيشتر است. اين در حاليستكه احساس گم گشتگي كه بار فرهنگي جدي دارد در ميان طبقه پائين (5/26%) به مراتب بيشتز از طبقه متوسط (9/13%) و بطور نسبي بيشتر از طبقه بالا (4/23%) مي باشد. شايد دليل اين موضوع به نوع استفاده و حجم استفاده از يك طرفي و تنوع و انحصار ابزار ارتباطي داشته باشد. به اين معنا كه در ميان طبقه پائين موبايل حجم مهمي از تكنولوژي زندگي فرد را به خود اختصاص دهد ولي طبقه بالا ضمن داشتن موبايل از ابزار متنوع ديگر زندگي مثل مثلا كامپيوتر برخوردار هستند كه امكان وصل بودن ارتباطي را براي آنها فراهم مي كند.

جدول 7: رابطه بين احساس فرد در صورت جا گذاشتن تلفن همراه در خانه و طبقه اجتماعي
 

نتايج مطالعه آماري اين تحقيق نشان مي دهد، بخش مهمي از تماس ها تلفني صاحبان تلفن همراه، مربوط به تماس با دوستان (65.9%) و اعضاء خانواده (21.3%) مي باشد و فقط 12.6% تماس ها، مربوط به ارتباطات كاري است. لذا با نگاه اقتصادي به تلفن همراه، اين تكنولوژي،‌ بيشتر هزينه آور است تا درآمد زا. با اين نگاه اگر فردگرائي را داراي لايه هاي مختلفي بدانيم كه بخش اصلي اين لايه ارتباطات دوستي است، به صورت قابل توجهي، با واسطه موبايل امكان توسعه پيدا كرده است. همانطور كه در جدول 5، ملاحظه مي كنيد درصد تماس با دوستان در ميان خانم ها (72%) بيشتر از آقايان (3/61%) مي باشد و بر عكس درصد تماس هاي كاري در ميان آقايان (9/15%) بيشتر از خانم ها (5/7%) مي باشد.

جدول 8: اكثر ارتباطات تلفني شما از طريق تلفن همراه با چه كساني است؟
 

  3-2 توسعه انتخاب ها و تغيير در نظام ارزشي و ترجيجي فردي

آنتوني گيدنر (2001:61) مهمترين پيامد جهاني شدن را تغيير در تلقي فرد از خود و ظهور فردگرائي جديد مي داند. فردگرائي جديد، از نظر او شرايطي است كه فرد، "نقش مستقل تري" در ساختن هويت فردي خود پيدا مي كند. در واقع وزن سنت هاي اجتماعي، ارزش هاي شكل گرفته گذشته و هنجاري هاي جمعي اعم از جنسيت، قوميت، نژاد و يا حتي هنجارهاي ديني در اين روند كم رنگ مي شود. كم رنگ شدن اين منابع هويتي، به معناي از بين رفتن آنها نيست، بلكه به معناي "خودآگاه شدن روندهاي انتخاب" است. فرد گذشته در يك تعامل ناخودآگاه با منابع هنجاري ارتباط برقرار مي كرد ولي در روند جديد به دليل توسعه انتخاب ها، فرد نيازمند يك نظام ترجيحي است كه او را بعنوان يك "انتخاب گر"، يكي را بر ديگري ترجيح دهد. تكنولوژي بعنوان "واسطه ابزاري ارتباط"، نقش اصلي در بازتعريف "مكان و زمان" يافته است.
همانطور كه گفته شد، توسعه و تنوع انتخاب ها، به نوعي منعكس كننده توسعه قدرت فرديت مي باشد كه فرد را از محدوديت و تعامل تك انتخابي به تكثر انتخاب ها منتقل كرده است. نمونه مهم اين قدرت انتخاب در تلفن هاي همراه ديده مي شود. چند منظوره شدن اين صنعت فردي ارتباطي به همراه انتخاب هاي متكثري كه در اين صنعت فراهم شده، موجب چند انتخابي شدن خود ابزار و دسترسي ها از طريق اين ابزار شده است. زنگ تلفن همراه و نظام كد گذاري صدا در پيوند با دوستان و يا طبقه بندي دوستان بر مبناي زنگ موبايل، بعد ديگري از جنبه هاي فردي تلفن همراه است كه منعكس كننده نوع تعامل "فرد" با "صدا و موسيقي" و همچنين نوع رابطه با واسطه فرد، موسيقي و "ديگري" است. در مطالعه يك جامعه 700 نفره، به روشني مشخص مي شود كه انتخاب ها تعدد و تكثر و در عين حال تنوع گسترده اي پيدا كرده است و لزوما افراد را حتي بر اساس متغيرهاي جمعيتي نمي توان طبقه بندي نمود. طبقه بندي جامعه جديد بر مبناي "انتخاب ها" صورت مي گيرد، و نظام طبقاتي متفاوتي را منعكس مي كند.
 

جدول 9: نظر پاسخگوها نسبت به صداي زنگ مورد علاقه موبايل به تفكيك جنسيت
 

همانطوركه در جدول شماره 9 ملاحظه مي شود، موسيقي آرام (7/24%) از بالاترين محبوبيت برخوردار است و بدنبال آن زنگ معمولي تلفن (1/18%) و موسيقي سمفوني (4/14%) قرار دارد. موسيقي پاپ (9/11%)، موسيقي شاد ايراني (6/5%)، صداي طبيعت (1/5%) در مرحله بعدي قرار گرفته اند. 3/28% درصد پاسخگوهاي زن نيز، به موسيقي آرام علاقه نشان داده اند و در صد قابل توجهي به سمت موسيقي سمفوني (5/12%) و موسيقي پاپ (5/12%) متمايل هستند.
سئوال جدي كه در اينجا مي توان طرح كرد، قابل تفسير بودن انتخاب هاي موقت و تنوع انتخاب ها، در قالب "هويت هاي ثابت" فردي و اجتماعي است. به نظر مي رسد در بسياري از موارد، افراد انتخاب هاي خود را تغيير مي دهند و اگر هم جنبه هويتي براي فرد فراهم مي آورد، در يك لايه "هويتي موقت" قرار دارد. پيوندهاي معنائي كه بين مثلا زنگ موبايل و زندگي مورد علاقه و يا پيوست هاي فرهنگي فرد و جامعه برقرار مي شود، نيز محل تامل است.
از طرفي، اين سئوال كه نسل جديد و فرد گرائي جديد،‌ چه مقدار به جمع توجه مي كند و اساسا فردگرائي جديد، تا چه حد تفسير كننده ابعاد "خود خواهانه فردي" و چه مقدار منعكس كننده، سليقه و علاقه هاي متفاوت فردي است، و از تجاوز به حقوق ديگران پرهيز مي كند. و يا مي توان سئوال اساسي تري را كه كوثري (1384) در "آنومي اجتماعي فضاي مجازي" بدان توجه كرده، در مورد آنومي موبايل بعنوان زير مجموعه و توسعه دهنده فضاي مجازي مطرح كرد و با پارادايم آنومي به تغيير و آشفتگي هاي ناشي از صنعت فردي موبايل در عرصه اجتماعي توجه نمود. در اينجا نيز موبايل بعنوان يك تكنولوژي فردي كه پيامدهاي جمعي بسيار زيادي دارد، مثلا صداي زنگ موبايل ممكن است در حالي شروع شود كه فرد در ميان جمع قرار دارد و خود صحبت كردن در ميان جمع، ابعادي است كه فرد، موبايل و جمع را به هم مرتبط مي سازد.
يكي از آنومي هاي رايج در فضاي تكنولوژيك جديد، صداي زنگ موبايل است كه در محافل عمومي، سخنراني ها، كلاس و حتي بيمارستان منشا، آزار روحي و بهم زدن خلوت و يا توجه ديگران مي شود. در پاسخ به اين سئوال كه آيا صداي زنگ تلفن همراه خود را به لحاظ بلندي صدا، در چه وضعيتي قرار مي دهيد، پاسخ هاي متفاوتي ارائه شده است.پاسخ به اين سئوال از منظر فهم "فردگرائي" و توجه به جمع اهميت زيادي دارد. اينكه فردگرائي جديد تا چه حد به جمع توجه مي كند و اساسا چه تعاملي بين "خود"‌و "ديگري" برقرار مي كند، و تا چه حد به پرهيز از "صداي اضافي" براي ديگري توجه دارد، اهميت بسيار زيادي دارد. البته بديهي است كه صداي زنگ، "علامت" عميق و دقيقي براي انعكاس اين معنا نيست و چه بسا محدوديت هاي فردي منشاء اين انتخاب ها باشد ولي آن چيزي كه از آن تعبير به "ملاحظه اجتماعي" و يا "احترام به ديگري" تلقي مي شود به نوعي در آن انعكاس پيدا مي كند. و اساسا اينكه چه مقدار "موبايل" در تعامل مدني جديد، مورد توجه قرار گرفته است، به عبارت ديگر، عدم توجه به "ديگري" يا "ديگران" در ارتباطات اجتماعي، خود نيز تفسير جامعه شناختي متفاوتي از تعامل فرهنگي و "تاخر فرهنگي " را منعكس مي كند. بر اساس نظرسنجي اين مطالعه، مي توان گفت كاربران موبايل توجه جدي به حق ديگران نداردند.

جدول10: ارتباط بين ميزان صداي زنگ موبايل و سن پاسخگوها
 

از ميان 700 نفر پاسخگو فقط 8/7 درصد پاسخگوها اظهار كرده اند كه صدا موبايل را به ميزان بلند مي كنند كه فقط خودشان بفهمند. 7/59 درصد آنها اظهار كرده اند كه صداي موبايل را به ميزاني بلند مي كنند كه هم خود و هم ديگران بشنوند و 6/31 درصد اظهار كرده اند كه صداي موبايل را سطح صداي معمولي قرار مي دهند. بر اساس پيمايش انجام شده، گروه هاي سني بالاتر، توجه كمتري به ديگران دارند. بعنوان مثال 4/71 درصد افراد بالاي 45 سال اظهار كرده اند كه صداي خيلي زياد موبايل را ترجيح مي دهند.

4-2 موبايل، پيوندها، دلبستگي هاي فردي و حوزه خصوصي زندگي

رابطه بين تكنولوژي و فرهنگ بطور عام و فهم هويتي كه فرد از خود و ديگري در ارتباط با تكنولوژي دارد، منعكس كننده ابعاد گسترده "معنائي"، "هويت فردي" و "هويت جمعي" يك جامعه است. در ميان تكنولوژي هاي تجربه شده زندگي انسان، تكنولوژي و صنعت همزمان ارتباطات كه "ارتباط با افراد در فاصله هاي دور" را بصورت همزمان فراهم آورده است، نسبت جديدي از فرهنگ، معنا، حافظه و فاصله را بازسازي كرده است. اين تجربه درك پيوند خورده اي بين "خود"، "تكنولوژي" و "ديگري" فراهم آورده است. انديشمنداني مثل ترينديس ( 1989 و 1995) ترافيمو و همكاران (1991) و ماركوس و كيتاما (1991) بين اموري كه مربوط به "خود شخصي و فردي" و اموري كه مربوط به "خود جمعي" مي شود تمايز قائل مي شوند و كساني مثل گونيلو و استاو (2006) در مقاله اخير خود در خصوص فردگرائي-جمع گرائي و خلاقيت گروهي تلاش كرده اند كه رابطه بين اين قلمرو بروز فرد يعني خود فردي و خود جمعي رابطه برقرار كنند. خود فردي و خصوصي،‌ داراي قلمرو شناختي است كه در بردارنده "نشان ويژه اي" (مثل نوع لباس و يا اصطلاحات خاص گفتگو)، موقعيت (مثل امور مربوط به جايگاه اجتماعي و يا مثلا شغلي) و يا رفتار خاص (مثل خنده رو بودن و يا مثلا زرنگ بودن) مي تواند باشد. خود جمعي مربوط به عضويت، روابط و نقش هاي اجتماعي است. با نگاه به خود فردي و خود جمعي، موبايل را مي توان مرتبط نمود و اين "تكنولوژي فردي" را در بردارنده "نشان ويژه" براي منعكس كردن و مرتبط كردن "خود" و "ديگري" دانست.
موبايل با ظرفيت ها انتخابي كه فراهم كرده است، "نشان جديدي براي انعكاس "خود" و "ديگري" شده است. بعنوان مثال قابليت هاي چند منظور آن، در قالب امكان تغيير "زنگ موبايل"، امكان تغيير تصوير روي صفحه موبايل، امكان انتخاب خود موبايل، امكان تغيير "زنگ موبايل"‌متناسب با نوع روابطي كه با افراد وجود دارد، اين تكنولوژي ارتباطي را تبديل به يك نماد و نشانه "هويت فردي" و در يك نگاه ديگر، تبديل به يك نماد و نشانه "هويت هويت جمعي فرد" نموده است. در جدول 11 ملاحظه مي كنيد يك جامعه آماري 48 درصدي، زنگ تلفن هاي دريافتي خود را به لحاظ نوع زنگ كد گذاري مي كنند و با روشي جديد، از صداي زنگ تلفن نوع تعاملي هويتي خود را بازسازي مي كنند. پيوسته كردن صدا زنگ با نوع روابط دوستي، پيوست جديدي از رابطه تكنولوژي و هويت محسوب مي شود كه هيجانات، احساسات، بودن ها و نبودن هاي فرهنگي و معنائي فرد و رابطه فرد با ديگري را معنا مي بخشد. همينطور كه جدول 11، نشان مي دهد، اين نوع تعامل اجتماعي در ميان گروه هاي سني15 تا 29 سال بسيار گسترده است و مي توان گفت بيش از 85% كساني كه از سيستم كدگذاري صداي زنگ استفاده مي كنند در اين گروه هاي سني قرار دارند.
استفاده از سيستم كد گذاري زنگ و هويت ديگران، در حلقه دوستان و كساني كه براي فرد اهميت دارند، شكل مي گيرد. لذا اين روش حلقه دوستي هاي اجتماعي و پيوست هاي اجتماعي فرد را نيز منعكس مي كند. از اين منظر موبايل، با همه ظرفيت هاي آن و بعنوان يك تكنولوژي مي تواند فرد را و تمايلات فردي و اجتماعي او را منعكس كند. مي توان از روي برنامه هاي و ظرفيتهاي برنامه ريزي شده موبايل، هويت فردي را تا بطور نسبي مورد تحليل قرار داد.

جدول 11 – رابطه بين سيستم نشانه گذاري صداي زنگ تلفن دوستان و گروه هاي سني
 

 5-2 تلفن همراه، دسترسي فوري و فرهنگ فوري
در گذشته مسافرت و دور شدن از خانه، شهر و در سطح گسترده تر دور شدن از كشور محل زندگي، عامل معناداري براي "قطع ارتباط" با خانواده، دوستان و فضاي دوستي و پيوندها ويا فضاي كار و شغل بوده است. در روز مره زندگي، زماني كه فرد از خانه خارج مي شد، با ارتباطات محدودي به خانه مرتبط مي شد و در نتيجه در جريان مسائل و مشكلات كمتري قرار مي گرفت. مسائل فوري و ضروري زندگي به دليل در دسترس نبودن افراد به ضمن مواجهه حضوري فرد واگذار مي شد. آمدن موبايل فرد را در هرزمان و در هر مكان براي همگان قابل دسترسي قرار داد. قابل دسترسي بودن فرد سه پيامد عمده را به همراه داشت. در درجه اول حجم ارتباطات فرد ي را با واسطه تلفن توسعه بخشيد. در دردرجه بعد واسطه هاي تماس با فرد را كاهش داده است و در واقع تماس را با خصيصه "ارتباط حضوري" كه بدون واسطه مي باشد، برخوردار نموده است و در درجه سوم "فضاي فرهنگ فوري" را به دليل "دسترسي ها فوري" بوجود آوده است كه ضمن اينكه فرد را از ظرفيت "دسترسي دائمي" برخوردار كرده است، امكان انتقال "خوشي ها" و "بدي ها"، خبرهاي خوشحال كننده و ناراحت كننده را بصورت گسترده فراهم كرده است. فرهنگ فوري، به خودي خود هم عامل آرامش است، زيرا نگراني هاي ناشي از "بي خبري" را كاهش مي دهد و هم به دليل سرعت انتقال اطلاعات، مي تواند عامل اضطراب و افزايش تشويش باشد.

3- موبايل بعنوان تكنولوژي فردي و خصوصي

با توجه به رابطه اي كه بين موبايل و حوزه خصوصي و عموي، علائق فردي و پيوست هاي هويتي فرد برقرار مي شود، دستگاه موبايل هر فرد، بعنوان يك "وسيله ارتباطي شخصي" مطرح مي شود كه بعد خصوصي پيدا مي كند. با اين نگاه، پاسخگوها را با اين سئوال مواجه كرديم كه " آيا موبايل يك وسيله شخصي است كه حكم مسواك را براي فرد دارد و نبايد در دسترس ديگران قرار گيرد؟" در پاسخ به اين سئوال، جوابهاي متفاوتي بدست آمد، ولي فضاي قالب پاسخ ها، منعكس كننده اين واقعيت است كه موبايل حكم تلفن عمومي و يا حتي تلفن ثابت را كه مثلا در يك خانه قرار مي گيرد، ندارد. مي توان پاسخگوها را به 4 گروه تقسيم نمود كه هر كدام منعكس كننده نوع تعامل پاسخگوها با موبايل و نقش موبايل در زندگي روزمره و حوزه خصوصي آنها دارد.

7-3 موبايل، تكنولوژي شخصي و اطلاعات شخصي
گروه اول بر اين معنا تاكيد مي كنند،‌كه موبايل صرفا يك وسيله ارتباطي نيست، بلكه تكنولوژي چند رسانه اي است كه بنياد آن اطلاعات شخصي است. بااين نگاه موبايل مثل يك "مسواك شخصي" است و استفاده موازي آن موجب تصرف در وسايل شخصي ديگران است. لذا پاسخگوها ابراز مي كنند، از قرار گرفتن موبايل آنها، در دست ديگران احساس خوبي ندارند. موبايل در بعضي از موارد حكم دفتر چه خاطرات فرد را دارد كه از رازهاي بسيار خصوصي مثل "رازهاي ارتباطي" فرد، پرده بر مي دارد. از همين زاويه نگاه كردن به صفحه پيام موبايل حكم دست كردن در جيب شخصي افراد را دارد.
تقريبا ... خوب خودم جواب تلفن‌هاي‌ام را مي‌دهم، يعني اگر من نباشم کسي گوشي را برنمي‌دارد اما اگر کسي بخواهد زنگ بزند حاضرم گوشي را بهش قرض بدم! دوست ندارم کسي زياد کار به کار موبايل من داشته باشد. زن – 22 ساله
بله،‌ وقتي در دست ديگران باشد احساس خوبي ندارم. زن – 21 ساله
قطعا! تلفن همراه يك وسيله شخصي كه متعلق به "فرد"‌مي باشد. مرد – 26 ساله
بله! اطلاعات شخصي در آن است و تماس هاي خصوصي با آن برقرار مي شود. زن – 24 ساله

به طور طبيعي شماره‌هاي موجود در دفترچه تلفن و تماس‌ها و پيام‌هاي موجود روي گوشي تلفن همراه خصوصي تلقي مي‌شود. زن – 21 ساله
بله! خوب! موبايل من فقط مربوط به منه، شايد يك چيزهايي باشه كه من نخوام كسي ديگه اي بدونه!
مرد – 29 ساله
بله و کسي حق نگاه کردن به محتواي درون آن رو بدون اجازه من به هيچ وجه ندارد. مرد – 23 ساله
بله , از آنجا که همراه حاوي اطلاعات تماس هاي شخصي من با ديگران است آن را در اختيار ديگران قرار نمي دهم.
زن – 27 ساله
بله‏ به علت فردي بودن ارتباطات در فضايي كاملا شخصي! موبايل براي من يك وسيله شخصي محسوب مي شود تا حدي كه در صورتي كه گوشي زنگ بخورد و خودم نباشم كسي حق پاسخ دادن به تماس را ندارد! مرد – 26 ساله
بله - بله - باتوجه به حساسيت كاري ! مرد – 28 ساله
تا حدودي ميشه گفت .چون پيام هايي كه دريافت ميكنم كاملا شخصي است به ديگران اجازه خواندن پيام ها رو نمي دهم..فقط در حد تماس گرفتن! زن – 21 ساله
بله چون موبايل هاي جديد به غير از استقاده معمولي اطلاعات ديگر را نيز در خود جاي مي دهد و اين اطلاعات ممکن است شخصي باشد. مرد – 29 ساله
بله، کسي نمي تونه موبايل من رو زير و رو کنه و حتي اگه من نبودم به گوشي جواب بده! مرد – 23 ساله
هميشه يار و همراه من است مرد – 21 ساله
دقيقا وسيله صدردصد شخصي است؟! زن – 27 ساله
اظهارات متنوع و متفاوت،‌ حساسيت پاسخگوها را نسبت به ابعاد شخصي موبايل منعكس مي كند. زبان ديگري اين اظهارت اين واقعيت است كه "حوزه خصوصي فرد" فضا و حريم حساسي است كه فرد ترجيج مي دهد كه با ديگران شريك نشود و اين حوزه هر روز توسعه بيشتر پيدا مي كند و اين در واقع از خصيصه هاي "جامعه چند لايه" جديد است. بطور حتم اين حساسيت نسبت به كامپيوتر هاي خانگي، تلويزيون، راديو و يا مثلا دستگاه پخش صوت نيست. اين حساسيت كه موبايل را بعنوان "ناموس شخصي" و يا "قرين و همراه هميشگي" و يا "وسيله صد در صد شخصي" معرفي مي كند، پيوند اين تكنولوژي را با حوزه فردي و ابعاد خصوصي زندگي منعكس مي كند.

2-3 تفسير نسبي از ابعاد شخصي موبايل
تفسيرهاي متفاوت از موبايل و تمثيل موبايل به "كفش"، "روسري"، "كيف دستي" و "حوله" بجاي مسواك، ضمن انعاكس ابعاد فردي و شخصي موبايل، نگاه بخشي از پاسخگوها را نسبت به ميزان شخصي بودن موبايل منعكس مي كند. در واقع مسواك بودن يك امر، بعد نهائي شخصي بودن را منعكس مي كند ولي در عين حال تشبيه آن به ساير وسايل شخصي ، ضمن تاكيد بر شخصي بودن اين تكنولوژي ارتباطي، كاهش حساسيت را در شرايط خاص و بعنوان يك "اضطرار اجتماعي" منعكس مي كند.
نه مثل مسواک نيست، يه چيزي مثل کفش، وسيله شخصي که ديگران هم در صورت اجازه گرفتن مي تونن ازش استفاده کنند.
مرد – 22 ساله
خير شخصي است ولي نه مثل مسواك مثل روسري اگر كسي بخواهد ميتواند قرض بگيرد. زن – 25 ساله
نه لزوما ، ولي بهتر است گوشي شخصي باشد زيرا مسئله بهداشت به تعدد نفرات ميتواند مورد توجه قرار گيرد.
زن – 31 ساله
بله چون مسئوليت قانوني موبايل تقريبا به عهده خود شخص مي باشد. مرد – 39 ساله
بلي ، يك وسيله كاملا شخصي است ولي نه مثل مسواك. از تلفن همراه من با اجازه من ميتوان استفاده كرد.
مرد – 26 ساله
موبايل يک وسيله شخصي هستش. ولي نه به اندازه مسواک... بهتره بگم مثل... مثل حوله که گاهي اوقات ممکنه کس ديگه اي هم استفاده کنه. مرد – 23 ساله
موبايل يك وسيله شخصي است كه در صورت نياز ديگران هم از آن استفاده ميكنندؤ نه مسواك....شايد خودكار...
مرد – 41 ساله
وسيله شخصي محسوب مي شود اما ديگران نيز مي توانند با اجازه من از آن استفاده کنند. زن – 29 ساله
شخصي است. البته ممکن است به بعضي افراد اجازه دهم تا دقايقي از آن استفاده کنند اما براي مدت زمان زياد در اختيار کسي نمي گذارم. مرد – 19 ساله
شخصي هست اما نه مثل مسواك .مثل كيف دستي كه وسايل شخصي در آن است و ديگران با اجازه بايد به آن دست بزنند. مرد – 28 ساله
در ميان پاسخ هاي مذكور دو وجه مهم ذكر شده است كه مربوط به ابعاد بهداشتي موبايل و مسئوليت حقوقي موبايل مي بشود. اين دو بعد، حساسيت موضوع را در سطح گسترده تري بيان مي كند. به عبارتي موبايل يك تكنولوژي است كه فرد را به عنوان فرد مي تواند به مخاطره بياندازد. سلامتي فرد در اثر انتقال بيماري از گوش يك فرد به فرد ديگر و همچنين نوع استفاده هاي غير قانوني از اين ابزار ابعاد شخصي موبايل را از يك موضوع صرفا شخصي به يك مسئوليت حقوقي و اجتماعي فردي تبديل مي كند.

3-3 موبايل، فرديت، دوستان و خانواده
حوزه خصوصي فرد، در قلمروهاي خاصي بسيار خصوصي و در بعضي از محدوده ها قابل اشتراك با اعضاء خانواده و دوستان نزديك مي باشد. به نظر مي رسد از نظر بعضي از پاسخگوها موبايل نيز حداقل در بعضي از كاركردهاي آن مثل تماس تلفني مي تواند در صورت ضرورت مورد استفاده مشترك با اعضاء خانواده و دوستان قرار گيرد. البته محدوديت هاي هنجاري در حلقه خانواده و دوستان هم، مي تواند در اين استفاده مشترك دخالت داشته باشد. با اين نگاه تاكيد بر "خانوادگي بودن موبايل" و يا حلقه دوستان و افراد مورد اعتماد مورد توجه گروهي از پاسخگوها قرار گرفته است:
غير از خانواده ام به کسي اجازه استفاده از موبايلم را در مواقع غير ضروري نمي دهم. مرد – 34 ساله
تقريبا شخصي است ولي اگر از دوستان کسي خواست زنگ بزند يا sms در اختيارشان به طور محدود قرار مي دهم. مرد – 27 ساله
خير من موبايلم را در اختيار انسانهاي مورد اعتمادم قرار مي دهم. زن – 29 ساله
فقط اعضاي خانواده حق استفاده از آن را دارند. مرد – 38 ساله
نه لزوما، دوستان من مي توانند از آن استفاده كنند. زن – 42 ساله
شخصي است،‌ اما اگر دوستي و يا آشنائي نياز داشته باشه،‌ در اختيارش مي گذارم. زن – 32 ساله
خير ، حداقل موبايل خانوادگي است. زن – 38 ساله
خير تمامي دوستان مي توانند استفاده نمايند. مرد – 29 ساله
تقريبا،‌ يعني بجز خودم، فقط افراد خيلي نزديك از آن مي توانند استفاده كنند. مرد – 19 ساله
از نظر فكري كاملاً شخصي ولي موقع نياز در اختيار اعضاي خانواده قرار مي‌دهم. زن – 29 ساله
خير. در صورت نياز در اختيار فردي كه ترجيحا دوست باشد قرار ميدهم. مرد – 44 ساله
بله.هميشه پيش خودم است ولي اگر از اعضاي خانواده به آن نياز داشته باشند به آنها مي دهم. مرد – 38 ساله
خير -براي من وسيله شخصي نيست و گاهي خانواده ام از آن استفاده مي کنند. مرد – 19 ساله
براي استفاده لحظه اي در اختيار دوستان مي گذارم. زن – 24 ساله
80% وسيله شخصي است و 20% ممکن است در اختيار همسر يا فرزند قرار گيرد مرد – 19 ساله
بسياري از پاسخگوها يا بر دوستان و يا فقط بر اعضاء خانواده تاكيد مي كنند و فقط استفاده تلفني و يا اس ام اس را مد نظر دارند. با معناي انعكاسي، اين بيان همچنان بر خصوصي بودن موبايل تاكيد مي كند. موبايل در واقع، حجم اطلاعات گسترده اي را فراهم اورده است كه به نوعي شخصيت و جغرافياي فرهنگي، اقتصادي و سياسي فرد و در عين حال حوزه هاي خصوصي فرد را منعكس مي كند. در قابليت هاي جديد "تاريخچه روزانه، هفتگي و ماهيانه تماس و پيام هاي دريافتي و ارسالي فرد " قابل رويت است. به عبارتي موبايل "جاپاي حركت ارتباطي فرد" را در هر لحظه مشخص مي كند. روش است كه ارتباطات لحظه به لحظه فرد در حوزه خصوصي فرد، قرار مي گيرد، به همين دليل است كه افراد بر اين معنا تاكيد مي كنند كه صرفا براي "تماس و يا مثلا ارسال"پيام" موبايل خود را در اختيار اعضاء خانواده و يا دوستان قرار مي هند.

4-3 موبايل، ابعاد فردي و عمومي : ضرورت ها و محدوديت هاي اجتماعي
نيازها و هنجارهاي خانوادگي و دوستي بعنوان يك "فراقدرت" موجب مي شود كه در بسياري ار موارد خواسته هاي شخصي و فردي، زير پا گذاشته شود. با همين نگاه ديدگاه هاي متفاوتي در اظهارات پاسخگوها منعكس شده است.
برايم وسيله اي شخصي است اما در صورتي که کسي از نزديکانم کاري ضروري داشته باشد موبايلم را در اختيار او قرار مي دهم. مرد – 38 ساله
تلفن عمومي نيست ولي در صورت نياز ديگران نيز از آن بهرمند مي شوند. مرد – 41 ساله
بله موبايل يك وسيله شخصي است ولي به رسم انسانيت و دوستي اگر كسي به آن نياز فوري داشت بايد در اختيارش بگذاريم. زن – 36 ساله
خير مي توان در مواقع حساس و با حضور خود آن را به طور موقت به ديگري داد. زن – 31 ساله
در ميان پاسخگوها، گروه كوچكي اظهار داشته اند كه موبايل را در اختيار همگان قرار مي دهند. بعنوان مثال يك خانم 34 ساله اظهار داشته است كه: "خير هر کس موبايل من را بخواد بهش مي دم زنگ بزنه!" و با يك مرد 20 ساله با نگاه انسان گرايانه گفته است كه: "خير، من دوست دارم چيزي كه مال من هست، همه ازش استفاده كنند." بعضي از پاسخگوها هم اظهار كرده اند كه به دليل محذور هاي اجتماعي ناچار هستند تلفن همراه خود را در اختيار ديگران قرار دهند.
بله. اما متأسفانه بعضي اين را نمي فهمند و من هم زورم به آنها نمي رسد. زن – 29 ساله
دوست دارم اين طوري باشد اما معمولا دوستهايم خيلي موبايلم را ميگيرند و نگاه مي کنند! زن – 21 ساله
بله وسيله شخصي من! و ترجيح مي دهم کسي به ان دست نزند در حالي که اطرافيانم معمولا اين مسئله را رعايت نميکنند. زن – 23 ساله
بعضي نيز اظهار داشته اند كه "بخاطرهزينه زياد موبايل خود رادردسترس ديگران قرار نمي دهم بجزدرمواقع اضطراري" يك مرد 32 ساله نيز گفته است كه "بله، همينطوره، چون من از لحاظ شغلي، موبايل براي من يك وسيله كسب درآمد هست و نمي تونم مسائل اقتصادي و لوازم كسب درآمد خودم را در آختيار ديگران قرار دهم."

نتيجه گيري

دسترسي فوري فردي و فرهنگ فوري
فرديت جديد، حلقه هاي ارتباطي هدفمندتري پيدا كرده است. حلقه ارتباطي فرد از همشهريان يا هم محله اي ها به حلقه هاي كوچكتر مثل اعضاء خانواده و دوستان و يا حلقه همكاران حرفه اي فرد محدود مي شود. بستر اين ارتباط لزوما محله و موقعيت جغرافيائي نيست، بلكه با گسترش صنعت ارتباطات و ظهور تلفن همراه، فرد در هر كجا، با هركس بدون محدوديت جغرافيائي مي تواند در تماس باشد. اين تماس به تعامل صوتي و متني محدود نخواهد ماند، بلكه در موبايل هاي نسل سوم،‌ ارتباط تصويري نيز به نزديك شدن "ارتباط مجازي" به "ارتباط واقعي" كمك كرده است و اين مرز تا از بين رفتن فاصله "واقعيت"‌و "مجاز" جلو خواهد رفت.
ظرفيت و لايه پنجم فرديت كه در قالب دسترسي فوري فردي و فرهنگ فوري مورد تاكيد قرار گرفت جنبه مهمي از فرهنگ ناشي از تكنولوژي فوري ارتباطي است كه در پرتو آن "دسترسي هاي بين فرهنگي" توسعه گسترده مي يابد و فرد در حلقه ارتباطي نزديك باقي مي ماند. تماس دائمي، بي معنا شدن فاصله، در دسترس بودن هميشگي و ارتباطات همه جا حاضر از يك سو يك ظرفيت جديدي به نام دسترسي ها فوري فردي را فراهم آورده است و از سوي ديگر، مسير جديدي از زندگي را بوجود آورده است كه مي توان از آن به "فرهنگ فوري" تعبير كرد. دسترسي فوري، يك فضاي جديد اجتماعي محسوب مي شود كه در آن "فاصله و زمان" دو مفهوم كاملا تغيير يافته خواهند بود. فرهنگ فوري نيز جامعه را با يك "فضاي بدون تاخير" مواجه مي كند. جامعه بدون تاخير، در هنگامه "فوريت هاي اجتماعي" يك راهبرد نجاتبخش اجتماعي محسوب مي شود. از طرفي، تامل و فاصله و زمان پيدا كردن در ارتباطات اجتماعي، بعد ديگري از فرديت را تامين مي كند كه از آن مي توان تعبير به "خلوت فردي" كرد. خلوت فرد در "فضاي دسترسي ها فوري" مي تواند يك امر ضد فردي محسوب شود كه به "بحران فرديت" را بدنبال خواهد داشت.
دسترسي فوري و يا فرهنگ فوري تنها لايه صنعتي و تكنولوژيكي ندارد بلكه در بردارنده لايه هاي "انساني" موبايل نيز هست. در واقع اهميت موبايل منحصر به استفاده هاي ارتباطي آن نيست، بلكه اهميت اين صنعت مهم، به كاربرد هاي گسترده چند رسانه اي و انتقال انسان به "جهان مجازي" و به تعبير پارادايمي، بوجود آوردن فضاي دو جهاني شده فردي است. اين تغيير موجب بازتعريف شدن امور مربوط به فرد و فرديت در جهان جديد است. ظرفيت ها و كاركردهاي پنجگانه ذيل موجب توسعه نقش و جايگاه موبايل شده است:
 امکان ارتباط دو سويه يا چند سويه دائمي،
 قابل برنامه ريزي بودن ارتباطات،
 انتخابي بودن پذيرش ارتباطات،
 انتخابي بودن در دسترس بودن و در دسترش نبودن،
 استقاده هاي چند منظور رسانه اي، گوش دادن به راديو، موسيقي و تماشا تلويزيون و ورود به جهان مجازي اينترنت. اين قابليت ها، خصلت هاي است که کانوني بودن فرد و خواسته هاي فرد را معنا مي بخشد.
عرصه هاي هويتي كه علائق، ارزش ها و خواسته هاي فرد را منعكس مي كند و در واقع به نوعي "پر"‌ و "نشان هويتي فردي" مي شود، اموري مثل 1) انتخابي بودن زنگ موبايل، 2)نشانه گذاري زنگ هاي ارتباطي ديگران، 3)انتخابي بودن تصوير، صفحه موبايل، 4) انتخابي بودن دستگاه و جلد موبايل و حتي نوع ارتباط با دستگاه از طريق گوشيهاي با سيم يا بدون سيم که نمادهاي هويتي را تشخص مي بخشد و يا ويژگي هاي فردي را منعکس مي کند و همچنين 5) ميزان صداي زنگ و ا6) امكانات چند رسانه اي موبايل مثل انواع موسيقي ها، تصاوير، فيلم ها و بازي ها...، مي تواند اهميت موبايل را در انعكاس "هويت فردي" و توسعه بخشيدن به قلمرو "فرديت" مورد توجه قرار بگيرد. با اين نگاه براين جمع بندي مي توان تاكيد كرد كه از روي موبايل "قلمرو فرديت" و "هويت فردي و اجتماعي" كاربر قابل تحليل خواهد بود و در واقع ظرفيت جديدي تكنولوژيكي براي فهم فرد و فرديت فراهم شده است كه از طريق آن مي توان خوانش هويتي را انجام داد.

منابع

عاملي، س. ر (1382الف). دو جهاني شدن ها و آينده جهان. نامه علوم اجتماعي، خرداد و تير  1382، شماره 69-70، ، ص ص 15-28.
عاملي، س. ر (1382 ب). دو جهاني شدن ها و جامعه جهاني اضطراب. نامه علوم اجتماعي، جلد11،مهر1382 ،شماره 1، ص ص 143-174.
عاملي، س. ر (1382ج) .دو جهاني شدن ها و هويت هاي همزمان آينده، در کارگاه علمي آينده انديشي ارائه شده است که در وب سايت جامعه اطلاعاتي ايراني قابل دسترسي : http://iranwsis.org
عاملي، س. ر (1384). دو جهاني شدنها و روندهاي معكوس فرهنگ، مجموعه مقالات و سخنراني هاي دومين كارگاه آينده انديشي، به كوشش علي پايا و حسين راغفر، موسسه عالي آموزش و پژوهش مديريت و برنامه ريزي.
عبداللهيان، ح. (1384). نوع شناسي و بازتعريف آسيب هاي اينترنتي و تغيرات هويتي در ايران. فصلنامه انجمن ايراني مطالعات فرهنگي و ارتباطات، شماره 2و3: ص ص 135-154.
كوثري، م. (1384). آنومي اجتماعي در اجتماعات مجازي، فصلنامه انجمن ايراني مطالعات فرهنگي و ارتباطات، شماره 2و3، ص ص 171-194.
منتظر قائم، م. (1382) .سنخ شناسي راديو در دوران معاصر: با تكيه بر دو مفهوم مالكيت سازماني و هويت مخاطبان، فصلنامه ارتباطات و فرهنگ، جلد 1، شماره 1، ص ص53-74.
وثوقي، م. (1384) .فردگرايي و جمع گرايي ايرانيان از ديد سياحان خارجي، فصلنامه انجمن ايراني مطالعات فرهنگي و ارتباطات، شماره 2و3: ص ص251-274.

Ameli, S. R. (2002) .Globalization, Americanization and British Muslim Identity. London: ICAS .Press
Ameli, S. R. & Merali, A .(2004). Dual Citizenship: British, Islamic or Both – Obligation, .Recognition, Respect and Belonging. London: IHRC Press
Ameli, S. R. Elahi, M., Merali, A. (2004). Social Discrimination: Across the Muslim Divide, .London: IHRC Press
Ameli, S. R. & Merali, A. (2005). Secular or Islamic: What Schools do British Muslims Want for .Their Children?. London: IHRC Press
Ameli, S. R. & Merali, A. (2006). Hijab, Meaning, Identity, Otherization and Politics: British .Muslim Women. London: IHRC Press
.Buss, A .(2000) .The Evolution of Western Individualism, Religion, No. 30, pp. 1-25
Coates, P. (2006). The Human and Natural Environment, H. Temperley & C. Bigsby (eds.), A .New Introduction to American Studies.London: Pearson Longman
.Elliott, A .(2005). concepts of the Self, Cambridge, Polity Press
Elliott, A. & Lemert, C. (2006). The New Individualism: The Emotional Costs of .Globalization.London & New York: Routledge
Fortunati, L .(2001). The Mobile Phone: An Identity on the Move, Personal and Ubiquitous .Computing, 5:85–98
Freud, S.(1984). On Metapsychology: The Theory of Psychoanalysis, Edited by A. Richards, .Harmondsworth: Penguin
.Giddens, A. (2001) .Sociology: 4th edition. Cambridge: Polity Press
Gollinson, D. L. (2002). Managing Humour, Journal of Management Studies, No. 39 (3), pp. 269-288
ْGoncalo, J. A. & Staw, B. M. (2006). Individualism–collectivism and group creativity, .Oranizational Behvior and Human Decision Processes, xxx
Shukla, A. (2005) How Important is Mobile / SMS?, http://EzineArticles.com/?.expert=Amit_Shukla
Sung, N. Lee, Y. H. (2002) .Substitution between Mobile and Fixed Telephones in Korea, .Review of Industrial Organization, pp. 367-374
Palen, L, Salzman, M. and Youngs, E .(2001). Discovery and Integration of Mobile .Communications in Everyday Life, Personal and Ubiquitous Computing, Vol. 5:109–122
.Robertson, R. (1992). Globalization. London: Sage
Trafimow, D., Triandis, H., & Goto, S.(1991). Some tests of the distinction between the .private and the collective self. Journal of Personality and Social Psychology, 60, 649–655
Triandis, H. (1989). The self and social behavior in differing cultural contexts. Psychological .Review, 96, 506–520
.Triandis, H .(1995). Individualism and Collectivism. Boulder, CO: Westview Press
.Williams, R. (1989).Resources of Hope. London: Verso
Wilska, T. A .(2003). Mobile Phone Use as Part of Young People’s Consumption Styles, Journal .of Consumer Policy, Vol. 26: 441–463
Yen, L.H., Huang, T. L. & Hwang S.Y .(1997). A protocol for causally ordered message .delivery in mobile computing systems, Mobil Networks and Applications, No. 2, pp. 365-372

Copyright © 2006 Global Media Journal.University of Tehran All rights reserved.
Design & Support by : Azar Negar Shargh Co.